NĂNG LỰC SỐ: CHÌA KHÓA TÁI ĐỊNH VỊ NGUỒN NHÂN LỰC NGÀNH IN VIỆT NAM TRONG KỶ NGUYÊN SỐ.

Ngành in hiện đại, cuộc cạnh tranh không còn chỉ nằm ở tốc độ máy, độ sắc nét của bản in hay giá thành sản xuất. Yếu tố quyết định ngày càng dịch chuyển sang năng lực của con người trong việc đọc dữ liệu, vận hành hệ thống số, kiểm soát chất lượng theo tiêu chuẩn và phối hợp liên phòng ban trong toàn bộ chuỗi sản xuất. Khi tự động hóa, AI, dashboard sản xuất, quản lý màu, MIS/ERP và các tiêu chuẩn quốc tế ngày càng đi sâu vào nhà in, người lao động không thể chỉ dựa vào kinh nghiệm cá nhân. Họ cần một hệ năng lực mới: năng lực số.

Những biến động lao động trong ngành gần đây trên thế giới cho thấy ngành in đang bước vào giai đoạn tái cấu trúc sâu. Một số công việc truyền thống giảm đi, trong khi các vai trò gắn với dữ liệu, thiết kế, quản trị quy trình, tư vấn kỹ thuật và kiểm soát chất lượng trở nên quan trọng hơn. Điều này đặt ra câu hỏi cấp thiết cho Việt Nam: nguồn nhân lực ngành in đã sẵn sàng đến đâu trước môi trường làm việc mới?

Bài viết này phân tích vì sao năng lực số không còn là kỹ năng bổ trợ, mà đã trở thành nền tảng để tái định vị nghề in trong kỷ nguyên số. Từ người vận hành máy, kỹ thuật viên trước in, nhân viên QC, quản lý sản xuất đến bộ phận kinh doanh và chăm sóc khách hàng, mọi vị trí đều cần khả năng làm việc với dữ liệu, tiêu chuẩn, công nghệ và hệ thống.

Trên cơ sở Khung năng lực số ngành in do Prima xây dựng, bài viết gợi mở một hướng tiếp cận mới cho đào tạo và phát triển nhân lực: không đào tạo rời rạc theo kinh nghiệm, mà phát triển năng lực theo vị trí, theo cấp độ và theo yêu cầu thực tế của doanh nghiệp. Đây là chìa khóa để ngành in Việt Nam nâng cao chất lượng, giảm phụ thuộc vào cá nhân, thích ứng với chuyển đổi số và tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

1. Từ biến động lao động ngành in thế giới đến câu hỏi cho Việt Nam

Một dữ liệu đáng chú ý từ Hoa kỳ cho thấy, trong tháng 4/2026, việc làm trong lĩnh vực in và đồ họa tại Hoa Kỳ giảm nhẹ về tổng thể, nhưng sự thay đổi không diễn ra đồng đều giữa các nhóm lao động. Tổng việc làm ngành in giảm 0,4% so với tháng 3, trong khi lao động sản xuất tăng 0,6%, còn lao động phi sản xuất giảm mạnh 2,5% Nhìn bề ngoài, đây có thể chỉ là một biến động ngắn hạn của thị trường lao động. Nhưng nếu đặt trong bối cảnh chuyển đổi số, tự động hóa, tiêu chuẩn hóa và tái cấu trúc mô hình kinh doanh của ngành in, dữ liệu này phản ánh một xu hướng sâu hơn: ngành in không chỉ thay đổi về công nghệ, mà đang thay đổi về cấu trúc năng lực con người.

Bảng: Dịch chuyển việc làm trong ngành in và đồ họa tại Mỹ tháng 04/2026

Dữ liệu này không nên hiểu đơn giản là “ngành in đang mất việc làm”, mà nên hiểu là cơ cấu việc làm trong ngành in đang thay đổi. Lao động sản xuất trực tiếp vẫn còn nhu cầu, nhưng các vị trí phi sản xuất đang bị điều chỉnh mạnh hơn. Điều này rất phù hợp với xu hướng chuyển đổi số: doanh nghiệp in cần ít hơn các công việc hành chính lặp lại, nhưng cần nhiều hơn các năng lực tích hợp như quản trị dữ liệu sản xuất, lập kế hoạch số, kiểm soát chất lượng theo tiêu chuẩn, bán hàng kỹ thuật, tư vấn giải pháp in – bao bì, quản lý chuỗi cung ứng và vận hành hệ thống MIS/ERP.

Trong quá khứ, năng lực cốt lõi của người làm nghề in thường được hiểu là tay nghề vận hành, kinh nghiệm xử lý máy, khả năng nhận biết lỗi bằng mắt và kinh nghiệm sản xuất tích lũy qua nhiều năm. Những năng lực đó vẫn quan trọng. Tuy nhiên, chúng không còn đủ để giúp doanh nghiệp in cạnh tranh trong một môi trường mà đơn hàng ngày càng ngắn, yêu cầu chất lượng ngày càng cao, chuỗi cung ứng ngày càng minh bạch, khách hàng yêu cầu dữ liệu kiểm chứng, còn các tiêu chuẩn quốc tế như ISO, G7, GMI hay các hệ thống đánh giá nhà cung cấp ngày càng trở thành điều kiện tiên quyết tham gia thị trường vào thị trường in toàn cầu, trong bối cảnh Thương mại điện tử gia tăng mạnh mẽ và các chuỗi cung ứng ngày càng mở rộng hơn tại các nước đang phát triển.

Điều đáng chú ý trong dữ liệu từ Hoa kỳ là nhóm lao động phi sản xuất giảm mạnh hơn nhóm sản xuất. Đây là tín hiệu cho thấy các vị trí văn phòng, điều phối, quản trị, bán hàng, hỗ trợ kỹ thuật, quản lý dữ liệu và chăm sóc khách hàng trong ngành in đang chịu áp lực tái cấu trúc. Những công việc mang tính lặp lại, thủ công, xử lý hồ sơ đơn giản hoặc phụ thuộc vào kinh nghiệm cá nhân có thể bị phần mềm, hệ thống quản trị, dữ liệu sản xuất, AI và tự động hóa thay thế một phần. Nhưng điều đó không có nghĩa là vai trò phi sản xuất mất đi. Ngược lại, nó đang chuyển thành các vai trò có giá trị cao hơn: phân tích dữ liệu, lập kế hoạch số, quản lý quy trình, tư vấn kỹ thuật, quản trị tiêu chuẩn, kiểm soát chất lượng, quản lý màu, phát triển nội dung số và kết nối khách hàng với năng lực sản xuất thực tế của nhà in.

Với Việt Nam, bài học đặt ra rất rõ: nguồn nhân lực ngành in không thể chỉ được chuẩn bị để “làm việc trên máy”, mà phải được chuẩn bị để “làm việc trong một hệ thống số”.

Hình 1. Các năng lực cốt lõi của nhân lực ngành in trong kỷ nguyên số.

2. Ngành in Việt Nam: tăng trưởng có thật, nhưng áp lực nhân lực cũng rất thật

Ngành in Việt Nam vẫn đang có quy mô kinh tế đáng kể. Năm 2024, cả nước có hơn ba nghìn cơ sở in được cấp phép, doanh thu ngành in ước đạt gần một trăm nghìn tỷ đồng và tiếp tục tăng so với năm trước. Nhiều doanh nghiệp in đã bắt đầu quan tâm đến quản trị chất lượng, chứng chỉ quốc tế, tiêu chuẩn hóa quy trình và mở rộng năng lực để phục vụ thị trường xuất khẩu. Đặc biệt, các lĩnh vực như in bao bì, nhãn hàng, bao bì giấy, bao bì mềm, in phục vụ thương mại điện tử và sản phẩm in có yêu cầu truy xuất chất lượng đang mở ra cơ hội phát triển mới.

Nhưng tăng trưởng doanh thu không đồng nghĩa với tăng trưởng năng lực nhân lực. Thực tế tại nhiều doanh nghiệp in cho thấy khoảng cách lớn giữa thiết bị được đầu tư và năng lực khai thác thiết bị. Có doanh nghiệp sở hữu máy in hiện đại, phần mềm workflow, thiết bị đo màu, hệ thống kiểm tra chất lượng, nhưng quy trình vận hành vẫn phụ thuộc nhiều vào kinh nghiệm cá nhân. Dữ liệu được tạo ra nhưng chưa được phân tích. Hồ sơ chất lượng có nhưng chưa trở thành công cụ quản trị. Các bộ phận trước in, in, sau in, QC, kế hoạch, vật tư và kinh doanh vẫn chưa dùng chung một hệ ngôn ngữ kỹ thuật và dữ liệu.

Trong bối cảnh đó, thách thức lớn nhất của ngành in Việt Nam không chỉ là thiếu lao động, mà là thiếu lao động có năng lực số, năng lực hệ thống và năng lực tiêu chuẩn hóa. Người lao động có thể làm tốt một công đoạn riêng lẻ, nhưng lại gặp khó khi phải phối hợp liên phòng ban. Kỹ thuật viên có thể xử lý lỗi trên máy, nhưng chưa phân tích được dữ liệu đo màu, dữ liệu phế phẩm, dữ liệu dừng máy hoặc nguyên nhân sai lệch theo chuỗi quá trình. Nhân viên kinh doanh có thể nhận đơn hàng, nhưng chưa chắc diễn giải được yêu cầu kỹ thuật thành thông số sản xuất, điều kiện nghiệm thu và tiêu chí chất lượng. Quản lý sản xuất có thể điều phối tiến độ, nhưng chưa chắc sử dụng được dashboard, KPI, dữ liệu năng lực máy và dữ liệu chất lượng để ra quyết định.

Đây chính là khoảng trống mà đào tạo truyền thống khó giải quyết nếu chỉ dừng ở các lớp học kỹ thuật rời rạc. Ngành in cần một cách tiếp cận mới: đào tạo dựa trên khung năng lực số.

Hình 2: Năng lực cần thiết đối với nhân viên trước in.

3. Năng lực số không chỉ là biết dùng máy tính

Trong nhiều doanh nghiệp, “năng lực số” đôi khi bị hiểu hẹp là biết sử dụng phần mềm văn phòng, biết nhập dữ liệu, biết thao tác trên phần mềm quản lý hoặc biết dùng một số công cụ thiết kế, xử lý ảnh hặc ghi được bản in. Cách hiểu này không còn phù hợp với ngành in hiện nay.

Năng lực số trong ngành in phải được hiểu là khả năng sử dụng công nghệ, dữ liệu và quy trình số để tạo ra chất lượng ổn định, năng suất cao, khả năng truy xuất, khả năng phối hợp và khả năng cải tiến liên tục trong toàn bộ chuỗi sản xuất in.

Với một nhân viên trước in, năng lực số cần thiết là khả năng kiểm tra file, quản lý profile màu, hiểu dữ liệu preflight, xử lý trapping, imposition, chuẩn hóa PDF, làm việc với RIP và kết nối dữ liệu chế bản với yêu cầu sản xuất. Với thợ in, năng lực số là khả năng đọc thông số máy, hiểu dữ liệu đo mật độ, dot gain, ΔE, cân bằng xám, điều kiện đo, nguyên nhân sai lệch màu và ghi nhận dữ liệu sản xuất đúng cách. Với QC, năng lực số là khả năng thiết kế điểm kiểm soát, sử dụng thiết bị đo, phân tích dữ liệu lỗi, lập báo cáo không phù hợp, truy xuất nguyên nhân và liên kết dữ liệu chất lượng với tiêu chuẩn. Với quản lý sản xuất, năng lực số là khả năng sử dụng MIS/ERP, lập kế hoạch năng lực, phân tích phế phẩm, thời gian chuẩn bị, hiệu suất thiết bị, dữ liệu tồn kho, tiến độ đơn hàng và KPI liên phòng ban. Với bộ phận kinh doanh, năng lực số là khả năng hiểu yêu cầu kỹ thuật, tư vấn giải pháp in phù hợp, đọc dữ liệu năng lực sản xuất, phối hợp với kỹ thuật và chuyển hóa yêu cầu khách hàng thành thông số sản xuất rõ ràng.

Năng lực số không phải là một nhóm kỹ năng phụ trợ. Nó là năng lực cốt lõi của người làm nghề in hiện đại.

4. Khung năng lực số ngành in: từ đào tạo rời rạc đến phát triển năng lực có hệ thống

Trước yêu cầu đó, Học viện in Việt nam (Prima) đã xây dựng Khung năng lực số ngành in như một nền tảng định hướng cho đào tạo, đánh giá và phát triển nguồn nhân lực trong bối cảnh chuyển đổi số. Điểm quan trọng của khung năng lực này là không xem đào tạo như một hoạt động ngắn hạn, mà xem đào tạo là một phần của chiến lược năng lực doanh nghiệp.

Khung năng lực số ngành in hướng đến việc mô tả rõ người lao động trong từng vị trí cần có những kiến thức, các năng lực cần thiết để làm việc trong môi trường số, đạt đến mức độ nào, các tiêu chí đánh giá được định lượng và hướng phát triển lên của nhân viên trong mỗi lĩnh vực cụ thể, bằng một lộ trình nghề nghiệp chi tiết. Cách tiếp cận này giúp doanh nghiệp chuyển từ quản lý nhân sự theo kinh nghiệm sang quản lý nhân sự theo năng lực.

Thay vì hỏi “nhân viên này đã làm nghề bao nhiêu năm?”, doanh nghiệp có thể hỏi chính xác hơn: nhân viên này có đọc được dữ liệu đo màu không? Có xử lý được sai lệch màu theo nguyên nhân hệ thống không? Có sử dụng đúng điều kiện đo theo tiêu chuẩn không? Có ghi nhận dữ liệu sản xuất đúng và đủ không? Có phối hợp được với trước in, QC và kế hoạch sản xuất không? Có khả năng hướng dẫn người khác không? Có khả năng cải tiến quy trình không?

Đây là sự thay đổi rất quan trọng. Khi năng lực được mô tả rõ, đào tạo sẽ không còn dàn trải. Doanh nghiệp có thể xác định khoảng trống năng lực theo từng vị trí, thiết kế chương trình đào tạo ngắn hạn hoặc dài hạn, đánh giá kết quả sau đào tạo và gắn năng lực với KPI sản xuất. Người học cũng nhìn thấy lộ trình phát triển nghề nghiệp rõ ràng hơn: từ vận hành cơ bản, vận hành chuẩn, kiểm soát quá trình, phân tích dữ liệu, cải tiến hệ thống đến huấn luyện và quản lý.

Hình 3. Năng lực số của người thợ in hiện đại.

5. Vì sao doanh nghiệp in cần khung năng lực số?

Thứ nhất, khung năng lực số giúp doanh nghiệp chuẩn hóa ngôn ngữ làm việc giữa các bộ phận. Trong một nhà in hiện đại, sai lỗi không nằm ở một công đoạn đơn lẻ. Lỗi màu có thể bắt đầu từ file, profile, vật liệu, mực, điều kiện máy in, phương pháp đo hoặc điều kiện chiếu sáng. Lỗi giao hàng có thể bắt đầu từ báo giá, xác nhận thông số, lập kế hoạch, mua vật tư, sản xuất, kiểm tra hoặc đóng gói. Nếu mỗi bộ phận hiểu vấn đề theo một cách khác nhau, doanh nghiệp sẽ khó kiểm soát chất lượng. Khung năng lực giúp các bộ phận cùng hiểu một hệ tiêu chí, một chuỗi dữ liệu và một cách đánh giá.

Thứ hai, khung năng lực số giúp đào tạo đi vào đúng khoảng trống. Nhiều doanh nghiệp tổ chức đào tạo nhưng hiệu quả thấp vì nội dung không gắn với vị trí việc làm. Người vận hành cần học cách kiểm soát quá trình trên máy, QC cần học cách thiết kế điểm kiểm tra và phân tích dữ liệu, quản lý cần học cách ra quyết định từ KPI, kinh doanh cần học cách tư vấn kỹ thuật và quản trị yêu cầu khách hàng. Khung năng lực cho phép phân tầng đào tạo theo vai trò, cấp độ và mục tiêu đầu ra.

Thứ ba, khung năng lực số giúp doanh nghiệp đo được hiệu quả đào tạo. Đào tạo chỉ thực sự có giá trị khi tạo ra thay đổi trong sản xuất: giảm thời gian cân chỉnh, giảm phế phẩm, tăng tỷ lệ đạt màu ngay lần đầu, giảm lỗi lặp lại, tăng mức độ hoàn thành hồ sơ, cải thiện khả năng đáp ứng đánh giá khách hàng và nâng cao tính ổn định giữa các ca sản xuất. Khi năng lực được gắn với dữ liệu đầu ra, đào tạo trở thành đầu tư, không còn là chi phí hình thức.

Thứ tư, khung năng lực số giúp doanh nghiệp chuẩn bị đội ngũ kế cận. Ngành in Việt Nam đang đối diện với tình trạng thiếu nhân lực trẻ có năng lực công nghệ, trong khi nhiều chuyên gia giàu kinh nghiệm đang dần rời khỏi dây chuyền sản xuất. Nếu không có hệ thống chuyển giao năng lực, doanh nghiệp sẽ mất tri thức vận hành. Khung năng lực giúp doanh nghiệp xây dựng giảng viên nội bộ, nhóm nòng cốt, lộ trình kèm cặp và cơ chế đánh giá định kỳ.

Thứ năm, khung năng lực số giúp doanh nghiệp hội nhập quốc tế. Thị trường xuất khẩu và khách hàng FDI không chỉ yêu cầu sản phẩm đạt chất lượng, mà còn yêu cầu doanh nghiệp chứng minh năng lực kiểm soát quá trình. Điều này đòi hỏi hồ sơ, dữ liệu, tiêu chuẩn, đánh giá, truy xuất và cải tiến. Tất cả đều phụ thuộc vào năng lực số của con người trong hệ thống.

Hình 4. Năng lực cần thiết đối với nhân viên QC.

6. Những năng lực cốt lõi của người làm nghề in hiện nay

Trong môi trường làm việc mới, người làm nghề in cần phát triển một nhóm năng lực rộng hơn so với trước đây.

Trước hết là năng lực dữ liệu. Người lao động phải biết ghi nhận, đọc, hiểu và sử dụng dữ liệu. Dữ liệu ở đây không chỉ là con số báo cáo, mà bao gồm dữ liệu màu sắc, dữ liệu chất lượng, dữ liệu máy, dữ liệu vật tư, dữ liệu đơn hàng, dữ liệu phế phẩm, dữ liệu dừng máy và dữ liệu khiếu nại khách hàng.

Tiếp theo là năng lực tiêu chuẩn hóa. Làm đúng tiêu chuẩn không chỉ là biết tên ISO, G7 hay GMI, điều quan trọng là thực thị các tiêu chuẩn trong công việc hàng ngày, chuyển tiêu chuẩn thành thao tác, biểu mẫu, điểm kiểm soát, điều kiện đo, giới hạn chấp nhận và hành động khắc phục.

Thứ ba là năng lực hệ thống. Người làm nghề in phải hiểu công việc của mình nằm trong chuỗi giá trị chung. Một quyết định ở trước in có thể ảnh hưởng đến in, một thay đổi vật liệu có thể ảnh hưởng đến màu, một sai sót báo giá có thể ảnh hưởng đến tiến độ, một hồ sơ QC không đầy đủ có thể làm mất niềm tin của khách hàng.

Thứ tư là năng lực công nghệ. Đây là khả năng làm việc với phần mềm, thiết bị đo, hệ thống workflow, MIS/ERP, dashboard, hệ thống kiểm tra tự động, công cụ AI, dữ liệu từ máy và các nền tảng quản trị sản xuất.

Thứ năm là năng lực cải tiến và học tập liên tục. Công nghệ in thay đổi nhanh, vật liệu mới xuất hiện liên tục, tiêu chuẩn khách hàng ngày càng cao. Người lao động không thể chỉ học một lần cho cả đời nghề nghiệp. Doanh nghiệp cũng không thể chỉ đào tạo khi có sự cố. Học tập liên tục phải trở thành một phần của văn hóa sản xuất.

7. Prima có thể đồng hành cùng doanh nghiệp như thế nào?

Với Khung năng lực số ngành in, Prima có thể hỗ trợ doanh nghiệp xây dựng một hệ thống phát triển nhân lực toàn diện, bắt đầu từ đánh giá hiện trạng năng lực, xác định khoảng trống kỹ năng, thiết kế ma trận năng lực theo vị trí, xây dựng chương trình đào tạo theo cấp độ, tổ chức đào tạo tại doanh nghiệp, huấn luyện nhóm nòng cốt, đào tạo giảng viên nội bộ và đo lường hiệu quả sau đào tạo.

Điểm khác biệt của cách tiếp cận này là đào tạo không tách rời sản xuất. Người học không chỉ nghe lý thuyết, mà học từ lỗi thật, đơn hàng thật, dữ liệu thật và tiêu chuẩn thật của doanh nghiệp. Một khóa học về quản lý màu phải gắn với máy in, vật liệu, mực, thiết bị đo và điều kiện sản xuất cụ thể. Một khóa học về quản lý chất lượng phải gắn với hồ sơ QC, điểm kiểm soát, lỗi lặp lại và yêu cầu khách hàng. Một khóa học về chuyển đổi số phải gắn với quy trình dữ liệu, dashboard, MIS/ERP và cách ra quyết định trong nhà máy.

Đối với doanh nghiệp, lợi ích không chỉ nằm ở việc nhân viên “biết thêm kiến thức”. Lợi ích quan trọng hơn là doanh nghiệp có thể xây dựng một hệ thống làm việc ổn định, giảm phụ thuộc vào cá nhân, tăng khả năng kiểm soát chất lượng, nâng cao năng suất, giảm phế phẩm, đáp ứng tốt hơn các cuộc đánh giá của khách hàng và chuẩn bị nguồn nhân lực cho giai đoạn phát triển mới.

Đối với người học, khung năng lực số giúp họ nhìn thấy con đường nghề nghiệp rõ ràng hơn. Một công nhân vận hành có thể phát triển thành kỹ thuật viên kiểm soát quá trình. Một nhân viên QC có thể phát triển thành chuyên viên hệ thống chất lượng. Một nhân viên trước in có thể phát triển thành chuyên gia quản lý màu hoặc workflow. Một quản đốc có thể phát triển thành nhà quản lý sản xuất dựa trên dữ liệu. Khi năng lực được mô tả rõ và được đào tạo theo lộ trình, nghề in trở thành một nghề có khả năng phát triển lâu dài, không chỉ là công việc tay nghề ngắn hạn.

Hình 5. Năng lực cần thiết của quản lý sản xuất trong kỷ nguyên số và dữ liệu.

Kết luận: Tương lai ngành in thuộc về doanh nghiệp biết phát triển năng lực số

Biến động lao động trong ngành in trên thế giới là lời nhắc quan trọng cho ngành in Việt Nam. Công nghệ sẽ tiếp tục thay đổi. Tự động hóa sẽ tiếp tục đi vào nhà máy. AI sẽ ngày càng xuất hiện trong thiết kế, kiểm tra file, phân tích dữ liệu, kiểm soát chất lượng, bảo trì và quản trị sản xuất. Nhưng trung tâm của chuyển đổi số vẫn là con người.

Doanh nghiệp in, nếu chỉ đầu tư máy móc mà không đầu tư năng lực con người sẽ khó khai thác hết giá trị công nghệ. Doanh nghiệp in, nếu chỉ đào tạo theo kinh nghiệm mà không xây dựng khung năng lực sẽ khó duy trì chất lượng ổn định. Doanh nghiệp nào không phát triển năng lực số sẽ khó tham gia sâu vào chuỗi cung ứng có yêu cầu cao.

Khung năng lực số ngành in do Prima xây dựng là một bước đi cần thiết trong bối cảnh đó. Đây không chỉ là công cụ đào tạo, mà là nền tảng để doanh nghiệp in Việt Nam chuẩn hóa nhân lực, phát triển kỹ năng, đo lường năng lực, kết nối các bộ phận và nâng cấp khả năng cạnh tranh trong môi trường sản xuất hiện đại.

Trong kỷ nguyên mới, người làm nghề in không chỉ cần đôi tay lành nghề. Họ cần tư duy dữ liệu, năng lực công nghệ, hiểu biết tiêu chuẩn, khả năng phối hợp hệ thống và tinh thần học tập liên tục. Đó chính là nền tảng để ngành in Việt Nam chuyển từ sản xuất theo kinh nghiệm sang sản xuất theo chuẩn mực, từ cạnh tranh bằng giá cả sang cạnh tranh bằng chất lượng, dữ liệu và năng lực đáp ứng thị trường toàn cầu.

Tài liệu tham khảo

Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch. (2025). Thực hiện có hiệu quả công tác xuất bản, in và phát hành xuất bản phẩm. Cổng thông tin điện tử Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch.

Cục Thống kê. (2026). Thị trường lao động, việc làm của Việt Nam năm 2025: Những điểm sáng và hạn chế. Cục Thống kê Việt Nam.

European Commission, Joint Research Centre. (2022). DigComp 2.2: The Digital Competence Framework for Citizens: With new examples of knowledge, skills and attitudes. Publications Office of the European Union.

International Labour Organization. (2025). Responses of technical and vocational education and training institutions to the needs of industry’s digital transformation in South-East Asia. International Labour Organization.

International Labour Organization. (2025). Skills and lifelong learning. International Labour Organization.

OECD. (2023). OECD Skills Outlook 2023: Skills for a resilient green and digital transition. OECD Publishing.

OECD. (2025). How can innovative technologies transform vocational education and training? OECD Publishing.

Prima. (2024). Nâng cao năng lực số phát triển ngành in TP.HCM. Prima.vn.

Prima. (2026). Đào tạo nhân lực ngành in hiệu quả – nền tảng cho hội nhập quốc tế. Prima.vn.

Vuorikari, R., Kluzer, S., & Punie, Y. (2022). DigComp 2.2: The Digital Competence Framework for Citizens: With new examples of knowledge, skills and attitudes. Publications Office of the European Union.

WhatTheyThink. (2026). Graphic Arts Employment in April Down Overall—Substantially Among Non-Production. WhatTheyThink.

WhatTheyThink. (2026). Graphic Arts Employment in March Up Overall—Substantially Among Non-Production. WhatTheyThink.

World Economic Forum. (2025). The Future of Jobs Report 2025. World Economic Forum.